> Bireysel Varoluş Karşısında Devletin Anlam Alanı

> Bozkurt Hoca İle Söyleşi: “Japon...Susan Varlık”

> Adlarını da Anılarını da Unutmayacağız...Erdal

Eren, Soner Semih, Ramazan Yukarıgöz, Ebru

Yavuzdeğer, Vic Chesnutt, Ramazan Yavuz, Şeref

Çocuğun ve yurttaşın olumlu nitelemesinde kullanılan ‘uslu’ ve ‘iyi’nin hemen hemen benzer bir anlam ağını hareketlendirmesi boşuna mı? Akıldan itirazsızlığa, us’tan uslu’ya uzanan mecraya yerleşir, Devlet.

Devlet Ana. Devlet Baba.

Hiçbir devlet tahayyülü yoktur ki, temeline ebeveyn otoritesi maya olmasın. Bu mayanın nasıl yoğrulacağı, hangi biçimlerde bireyi karşılayacağı… işte orada siyasal iktisat epey söz hakkı edinir. Bir de biraz toplumbilim, ondan daha az antropoloji. Bunları psikolojik bir mercekte gözardı etmek de, Devlet’i çekirdek aile dinamiklerinin bir türevine indirger ki, önemli ideolojik çarpıtmalardan biri de budur.

Sıklıkla şu gerçekleşir: Yurttaş-Devlet ilişkisi birey ve toplum, birey ve kültür bağlamına yerleştirilir ve devlet örgütünün her bireyin hayatında hüküm süren etkinliği “görünmez el”e dönüştürülür.

Bu sayıyı hazırlamamızdaki temel gerekçelerden biri buydu: “görünmez el”i tam da bireyin kendini yoketme eyleminde, intiharda aşikarlaştırmak.

Günümüz siyasası neyi öğretti? Devlet’in işin içinde olmadığı, hem pazarda hem hazarda, hazar barış demektir, bireyin işlerinden elini eteğini çektiği iddiası, şu liberal lafazanlık, kendi paradoksunu yaratıyor: yatak odalarına değin uzanan kocakulaklar ve her köşe başında bir tepegöz.

Bunun öte yüzü, ki buna da aşinayız, cemaat kültürünün toplumu topluluklar haline dönüştürmesi ve bizzat kültürel örüntülerin Devlet otoritesini kuşanması. Bu tarzın otorite ile ‘çıplak’ ve göğüs göğüse karşılaşmaya göre daha fazla nüfusu ve nüfuz alanını etkilediğini, ruhsal mirasının çok daha köklü olduğunu söyleyebiliriz. Bakınız: Kafka. Birey, sabredebildiğince veya mevcut iktisadi-siyasi arenada organik-ruhsal besinlerden nemalandıkça “varlığım varlığına armağan olsun” demeye devam eder. Edemiyorsa, ‘yazgıcı intiharlar’ veya ‘onur intiharları’ o kültürel örüntünün bir parçası haline geliyor. Bu sayıda Japon kültürüne özel dikkatimizin başlıca nedeni de budur.

İktidar bedendedir. Devlet de oraya yerleşir. Oraya yerleşmediği yanılsaması ile birlikte. Kültürün önemli bir bölümü bu yanılsamayı ayakta tutma işlevi ile yaşar ve yaşatılır. Monoteizm de dahil sistemleşmiş nice inancın intiharı yasaklamasını, mesela İslamiyet’te intihar etmiş kişinin ‘ölü beden’inin bile ritüelin, sistemin dışına sürülmesini, bu arada yine Japon kültüründe neredeyse bir sisteme kavuşmaktan kaçan inanç çok çeşitliliği ile intihar eyleminin yüceltilmesini bir de buradan düşünebiliriz.

* * *

Gaz.

Bildik hikaye; bebek doğduğunda tehdit olarak algılanan uyaranların büyük bölümü bedenseldir, içseldir. Ebeveynle kurulan ilk yatıştırıcı eylemlerden birisi emzirme ise, diğeri ‘bebeğin gazını çıkartma’dır. Yoksa, ağlar.

Artık gösteri alanlarında otorite yeni cezalandırma biçimleriyle en ilksel tehdit algılarını yeniden canlandırıyor. Günümüzde hem baskı aygıtlarıyla hem de ideolojik aygıtlarıyla otorite bu denli ince işliyor.

İyi ebeveynliğin bir ölçüsü de bebeğin içinde bulunduğu durumu ‘dile getirme’sidir. Ağlayan bebeğe gülümseyerek yaklaşırken mesela “benim güzel kızım / oğlum acıkmış mı?” demek, duruma ad koymak. Boşuna değil, Sumer mitolojisinde yaratmanın, adını anmakla, böylece kaderini kararlaştırmakla aynı şey olması.

Yani beden, ancak toplumsal ilişkide ve dilde yatışır.

Toplumsal sistem onun yükünü yumuşatabilirse, gazını alırsa toplumsal bedenle, yani Devlet ile görece bir müzakere alanında ve birey olarak yerini alıyor. İtiraz edenin üzerine ‘göz yaşartıcı’ gazlarla yüründüğünde veya olası itirazları önlemek için güdümlü ideolojik ‘gaz vermeler’le ve meşru alanlarda birey kışkırtıldığında iki şey oluyor: Devlet, ‘iyi yurttaşlar’a da mesajını vermiş, iyi yurttaşlık kriterleri, bireylerin özne olmasının üstü çizilerek bir kez daha ezberletilmiş oluyor. Bir de, zaten gazı olan veya fazla gaza gelmiş birey veya guruplar, kendini veya en çok da bir benzerini yok ederek karşı-mesajı inşa ediyor. Normal uyaranlar bile tehdit algısına hapsediliyor. Ve çember gurupların, bireylerin toplumsal bedeni reddiyle ve yine Devlet’e yönelik bir olumsuzlamayla tamamlanıyor.

Bir benzetmeyle ifade edersek; kişi mesela şiddetli depresyondadır. Bu hayattan göçüp gitmek ister, fakat buna bile enerjisi yoktur. Psikiyatriste gider. Tanı konur ve mutad olduğu gibi, toplumsal – ruhsal bağlam es geçilir, mesele yalnızca biyolojik yönüyle ele alınır ve ilaç tedavisi başlanır. İlaçlar ise ilk o enerjiyi sağlar. Ve kişi elde ettiği ilk yaşam enerjisi ile intihar girişiminde bulunur. Neyle mi? Sıklıkla psikiyatristin önerdiği ilaçların tümünü içerek.

Günümüzde Devlet’in bireyle ilişkisi, yukarıda andığımız psikiyatrist-‘hasta’ ilişkisine benzerdir: vaadlerin zehre dönmesi hikayesi.

Yani, ne kadar bedenine zerk edersen, kendi varoluş olanaklarını o denli budar ve kendinden göçersin…

Bu otoriteye en sert karşı çıkışların bile bir şekilde vicdan-superego’nun gölgesinde dile gelmesi boşuna değil. Mesela, askerliğe gitmeyi reddedenlerin bizzat kendilerini “vicdani redci” olarak anmaları.

Tam da en şiddetli sanılan karşı çıkışlarda, işte, birden belirir ve kişinin eyleminin öznesi haline gelir…

Zehre dönüşen ilaç gibi…

"...Kabul edilmiş en eski adıyla homo

sapiens, kimilerince homo incognita,

özünde homo rebellus, olabildiğince

homo erectus, olamadığınca homo

eternalis ve yazık ki homo mortalis…

sembolikus, homo faber diye gidebilir.

KISA BİR MERAM YAZISI:

BU DERGİ NİYE ÇIKIYOR?

Her şeyden önce ruhsallık alanındaki kuram ve uygulamalarla meselemiz olduğu için.

Bu alana dair bilgi son otuz yılda, yoksulluğun depresyona tahvil edilmesinden etnik çatışmaların kavranmasına, hatta dizayn edilmesine değin hemen her yaşama pratiğinde başlıca müdahillerden biri haline geldi, getirildi.

Evet! Biliyoruz;

Amerikan Psikiyatri Birliği patentli tanı kategorileri ile dünyanın her milibahrisinde aynı şekilde iş gören bir uzmanlar gurubu yaratıldı. Psikiyatri kliniklerinden sosyoloji/psikoloji bilgisi ve pratiği kovulurken, insanın her türlü derdi beynin bir arızası olarak damgalandı. Bundan da, ilaç sermayesi katlanan karlarla çıktı.

Denklem şöyle kuruldu:

Toplumsal meseleler, çatışmalar, dertler psikolojize edildi, psikolojik süreçlerle açıklandı.

Bireysel dertler, ruhsal sorunlar bir organın-beynin arızasına indirgendi ve biyolojize edildi. Derdin sahibince dahi biyolojik terimlerle konuşulur oldu: “Beynimde serotonin eksikmiş…” vesaire.

Bu iki indirgeyici tutum, neoliberal ideoloji çadırının direkleridir. Onun insan anlayışının özetidir. Bunlar ruhsallık alanıyla sınırlı gibi dursalar da; iktisattan sanata ne konuşuluyor, ne üretiliyorsa, temeline maya gibi ekilmektedirler.

Derginin hedeflerinden biri başlıca bu ideolojik yükü deşifre etmek olacak. Ki artık dikiş tutmadığı da ortada.

Şiarımız şu: Bilgiyle yeni bir muhabbet lazım… Kastettiğimiz filozofinin etimolojisine dahi içirilmiş olan bilgi sevgisidir. İki yıl önce, akıl defteri henüz portakalda vitaminken yazdığımız ve “Bilgiyle Yeni Bir Muhabbet Lazım” adını taşıyan manifesto tadındaki metni derginin ilk sayısının son sözü olarak okuyabilirsiniz.

* * *

İlk sayımızın dosya konusu ‘Devrim ve Bilinçdışı.’

‘Ve’ bağlacının bağladıklarına haddini bildiren gücüne inanıyoruz. Kavramların birbirini işgal etmeden bir arada bulunmasına izin verdiği, kötüye kullanımı sınırladığı için.

Bilinir, bizzat devrim kelimesi, kendine yoldaş nice kelimeyle birlikte 12 Eylül Darbesi’nce yasaklanmıştı. Bastırılmış olanın dönüşü muhteşem olmadı. Aksine, reklamlarda tekrar belirdi ve “bu bir devriiim” nidaları içinde soldan devşirme reklamcıların ürün pazarlama yöntemlerinden biri haline getirildi.

Bu numarada bir yanıyla kapitalizmin kabusu olan devrimin piyasaca kastrasyonu varsa, öte yüzünde büyük insanlık için bir hülya olmasının ‘önünün kesilmesi’ var.

Meğer ki, kaybolan bu tahayyül gücü, kaybolanı geri çağırmak için bu ikiliden daha güzel ne olabilir: ‘Devrim ve Bilinçdışı.’

* * *

Bir sonraki sayımızın dosya konusu: ‘Devlet ve İntihar.’

Görüşmek dileğiyle.

Muhabbetle

AKIL DEFTERİ

Sipariş için:

http://www.simurg.com.tr/default.asp?page=show&action=114994

http://www.idefix.com/kitap/akil-defteri-sayi-1-devrim-ve-bilincdisi-kolektif/tanim.asp?sid=R4NYGGGY8D5DO8NGNP8N